Aktyorlar
bunu yaxşı bilir- intellekt yeganə roldur ki, onu oynamaq
mümkün deyil. Ziyalını təsvir edən aktyor burnunun ucuna
eynək taxıb yerişində, baxışında elə nüanslar tapar ki,
inandırıcı olar. Ağıllı insanı, mütəfəkkiri, zehinli və
bilikli insanı da «oynamaq» olar. Amma intellekti yox.
Sadaladıqlarımızan hamısı, hətta fikrin sürəti və irsiyyət
faktorunu da bura əlavə etsək, yenə də intellekt haqqında
tam təsəvvür yaranmır. Biz hamımız böyük məmnuniyyətlə
kompliment kimi eşitmək istədiyimiz bu sözün arxasında
nə dayanır.? Və ən vacibi, intellekti necə ölçmək, hansı
ölçü vahidiylə hesablamaq olar?
Bütün
dünya intellekti İQ («ay kü» kimi oxunur) vasitəsiylə
ölçür. İQ (ingiliscə: intelligence qiotient) göstəricisi
insanın əqli inkişafı, bilik səviyyəsi, məlumatlığını
tədqiq eləməyə imkan verən testlər nəticəsində alınır.
Belə
testləri hazırlayan psixoloqların özləri də etiraf edirlər
ki, intellekti tam dəqiq ölçən vasitə yoxdur. Bununla
belə, bir vaxtlar çeynədiyi hər tikənin kalorisini hesablayan
Amerika indi eyni həvəslə İQ göstəricisinə aludə olub.
Bu ölkədə hətta süpürgəçi işləməyə gedəndə də mütləq müvafiq
testdən keçməlidir. İQ balı aşağı olana normal iş çətin
ki, tapıla. Onlar bələkdən təzəcəçıxmış körpələrə də intellekt
testləri tətbiq edib qabliyyətini, istedadının istiqamətini
qabaqcadan müəyyənləşdirirlər. Amerikalılar hətta iki
yaşlı uşağın «şax-şax» oyuncağa reaksiyası əsasında proqnoz
verməyə başlayıblar. Artıq beş yaşlı uşağın intellekt
səviyyəsini 95 faiz dəqiqliklə təyin edə bilirlər. Çünki
bu sahədə uzun illərdi ki, psixoloqlar «qoşunu» işləyir.
ABŞ-da
intellekt testi tələbə qəbulunda nəzərə alınır
Dünyada
müxtəlif test sistemləri işlənib hazırlanıb. Məktəblərdə
ümumi intellekt səviyyəsini ölçən və müxtəlif predmetlərdə
bilikləri aşkarlayan testlər tətbiq edilir. İQ testinə
bir neçə kriteri daxildir. Test suallarını cavadlandıran
şəxs riyazi, bədii, məntiqi və fəza-məkan qabliyyətləri
barədə məlumat verir. ABŞ-da bu intellekt testləri ali
məktəblərə qəbul vaxtı nəzərə alınır. Bundan əlavə şagird
seçdiyi peşəyə uyğun testlərdən də keçməli olur.
Qərbi
Avropada isə ali məktəblərə qəbul vaxtı yalnız bilik testləri
tətbiq edilir. Orda bu sistem daha humanist sayılır. Çünki
intellekt göstəricisini dəyişmək mümkün deyil. Amma bilik
səviyyəsini lap sonsuzluğa qədər artırmaq olar. Biz də
ali məktəblərə qəbulda Qərb test sistemindən yararlanırıq.
Amma bir-neçə ildir ki, magistraturaya qəbula gedənləri
məntiqi testlərin çoxluğu və çətinliyi narahat eləməyə
başlayıb. Bir sözlə biz ali məktəbə qəbulda həm bilik
testlərini, həm də İQ testlərini keçməli oluruq. Azərbaycanca
İQ testləri axtarışlarım nəticəsiz qaldı. Rus dilini bilənlərin
şansı daha artıqdır. Amerika testlərinin rus dilinə tərcümə
olunmuş variantınə əldə edib siz də «intellekt oyununa»
qatıla bilərsiz. Bu, həqiqətən də maraqlı prosesdir…
100
bal sağlam adamın göstəricisidir
İntellekt
testlərini 19-cu əsrin sonunda iki fransız - Bine və Simon
düşünüb tapıb. Onların tapşırıqları müxtəlif bilik sahələrindən
olan maraqlı məsələlərə bənzəyirdi. Alimlər uşaqları əqli
geriqalma prosesini izləməkdən başlasalar da bir neçə
il sonra onların testləri tamamilə sağlam insanların intellektual
səviyyəsini göstərən vasitəyə çevrilir. Bu testlər ilk
dəfə «əqli yaş» termininin ortaya atdı. 100 bal İQ sağlam
adamın göstəricisidir. Test əsasında məlum olub ki, əhalinin
50 yaizi 90 və 110 arası İQ göstəricisinə malikdir. 25
faizi 110-dan yuxarı, 25 faizi isə 90-dan aşağı bal toplayıb.
Uşaq
ağlı anadan alır
Uzun
illər sürən tədqiqat prosesində ən çətini intellektə təsir
edən amilləri aşkarlamaq oldu. Bu sirri amerikalılra açdılar.
Demə, uşaq əqli, zeyni imkanların çoxunu anadan alır.
İntellektin formalaşmasında mühitin təsiri yalnız 20 faizə
qədərdir. Maraqlıdır ki, uşağın intellekt göstəricisi
6-12 yaş arası artır, sonralarsa sabit qalır. İndi «qadınların
yeri mətbəxdir, bozbaşını bişirsin» deyən azərbaycanlı
kişilər papağını qabağına qoyub düşünməli olacaq. Qadının
əl-qolunu bağlayan kişi öz uşaqlarının intellekt payından
kəsmiş olur.
Hls-player !!hot!! Info
is a popular open-source HTML5 video player framework that provides a consistent API across different browsers. Since version 7, Video.js includes the VHS (videojs-http-streaming) plugin, which handles HLS streaming on browsers like Chrome and Firefox while gracefully falling back to native support on Safari. It also supports a wide array of plugins for extended functionality, including quality selectors and playback rate controls.
Furthermore, the ubiquity of the HLS player underscores its importance in the industry. While other protocols exist—such as MPEG-DASH—HLS remains the de facto standard, particularly because of its native support on iOS devices and Apple’s Safari browser. Because it utilizes standard HTTP for delivery, it bypasses the need for specialized media servers and easily traverses firewalls and content delivery networks (CDNs). This has democratized live streaming, allowing platforms like YouTube, Twitch, and Netflix to scale their services to millions of concurrent viewers with relative ease. hls-player
Once a variant is chosen, the player fetches its media playlist — a sequence of URIs pointing to 2–10 second video segments (usually .ts or fragmented MP4 files). is a popular open-source HTML5 video player framework
<video id="video" controls></video> <script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/hls.js@latest"></script> <script> var video = document.getElementById('video'); if (Hls.isSupported()) var hls = new Hls(); hls.loadSource('https://your-stream-url/playlist.m3u8'); hls.attachMedia(video); hls.on(Hls.Events.MANIFEST_PARSED, function() video.play(); ); else if (video.canPlayType('application/vnd.apple.mpegurl')) // Safari fallback video.src = 'https://your-stream-url/playlist.m3u8'; video.addEventListener('loadedmetadata', function() video.play(); ); Furthermore, the ubiquity of the HLS player underscores
RTMP (Real-Time Messaging Protocol) is an older standard often used for streaming to a server, while HLS is used for delivering to the user. Conclusion
Çox
ağıllı valideynə çatmaq çətindi
Qəribədi,
amma amerikalılar yazılan və efirdə deyilən hər sözə möhkəm
reaksiya verirlər. Məsələn, psixoloq Zaytsın tədqiqatının
nəticələri mətbuatda çap olunan kimi ölkədə doğuşun faizi
aşağı düşdü. Çünki alim sübut eləyirdi ki, əsasən böyüklərlə
oturub-durduğuna görə evin tək uşağı çoxuşaqlı ailələrdə
böyüyən yaşıdlarına, yəni valideynlərdən çox, bir-biriylə
ünsiyyətdə olan bacı-qardaşlarına nisbətən daha tez ağıllanır.
Sonbeşik evin böyüyündən 12 yaşdan az olarsa – inkişafda
geri qalır.
Rusiya
psixiatrları başqa qanunauyğunluq kəşf ediblər. Ata-ana
tərbiyəsi görən uşaq nənə-baba yanında böyüyənlərdən intelektli
olur. Amma nənə-babanın sevimli nəvələrindən çox vaxt
istedadlı aktyor və rəssamlar çıxır. Bunu da hamı bilir
ki, çox ağıllı valideynlərin uşaqları heç vaxt o səviyyəyə
qalxa bilmirlər. Amma axmaq valideynlərin uşaqları onları
asanlıqla geridə qoya bilir.
Ruslar
və çinlilər ən səviyyəsizmiş.
İQ
testləri göstərir ki, kişi və qadın eyni səviyyədə 120
bal yığır. Amma kişilərin arasında dahilər və axmaqlar
daha çoxdu. Elə bid təbiət gen eksperimentlərinin hamısını
kişilərin üstündə aparır. Bir psixoloji qanunauyğunluq
da var – İQ testi aşağı olanlar akademik təhsildə çətinlik
çəkir, intellektual məşğələlərdən qaçırlar.
İntellekt
məsələsində xalqlar və irqlər də fərqlənir. Bir nəfərin
intellektini dəqiq müəyyən eləmək çətindisə, bütün xalq
və irq barədə söz demək ondan da çətindi. Hər şeyi testlə
ölçən amerikalılar rusları və çinliləri intellekt pilləkənində
ən aşağı pillədə yerləşdiriblər. İQ testinə görə riyaziyyatçılar
bütün bəşəriyyəti geridə qoyur. Hamının bildiyi bir həqiqət
də var: intellekt səviyyəsində humanitarlar texniklərə,
liriklər fiziklərə uduzur…
Bədənin
fiziki quruluşuyla ağıl arasında müəyyən asılılıq da var.
Arıq, uzunsov adamlardan riyaziyyatçı, filosof və islahatçılar
daha çox çıxırsa, həyatsevər, köklüyə meylli adamlar əsasən
incəsənətə, humanitar sahələrə həvəs göstərirlər.
Ötən
əsrlə müqayisədə 30 bal irəliləmişik
Sovet
dövründən indiyəcən məktəblilər arasında olimpiadalar
keçirilir. Ora ən nümunəvi şagirdləri, sinfin «gözünü»,
müəllimlərin ümidiin göndərirlər. Amma olimpiadalarda
qalib gələnlərin demək olar ki, heç biri sonralar görkəmli
elm adamına çevrilməyib. Hətta deyirlər ki, həqiqi istedadı
uşaq he vaxt əlaçı olmur. Həmin bu, intellekt testlərinə
uymuş Amerikanın özündə məktəbdən qovulan uşaqların 30
faizində İQ göstəricisi 130 baldan yuxarıdır.
Hazırda
bütün dünya üzrə İQ göstəricisi qalxmaqdadır. Deyirlər
ki, keçən əsrlə müqayisədə 30 bal irəliləmişik. Bunun
nə təhsilə, nə də məktəbə dəxli var. Çünki İQ göstəricisinin
ən çox artan dövrü məktəbəqədər yaşları əhatə edir. Televizor
və kompüter də ağılçün «trenajor» deyil. Ən yüksək göstəricisi
olanlar heç televizora baxmır.
Ağıllı
olmaq resepti
Bəzən
populyar psixologiya mətbuatdə ehtiyacı olanlara necə
ağıllanmaq barədə məsləhətlər də verir. Ağlı işlətməkçün
yaxşıca yatıb doğunca nəfəs almaq lazımdı. Mürəkkəb məsələlərin
həllindən qabaq yemək yesəz, bədənin bütün qüvvələri onu
həzm etməyə cəlb olunacaq. Divanda yayılıb dərs eləyənləri
də qınamalı deyil. Axı uzananda qan dövranı beyinə tez
çatır. Cəbri «həzm eləməkçün» başıaşağı dayanmağı məsləhət
görənlərə də inanmaq olmaz. Başıaşağı dayananda qan beyinə
dolsa da, əzələlərin tarımlığı düşünməyə mane olacaq.
Bircə bunu yadda saxlayın ki, «hıqq» eləyib ağırlıq qaldıran
idmançını sonda ən küt insana çevirmək təhlükəsi gözləyir.
Kofe, çay, şokolad və şərabın böyük dozası daha yaxşı
dopinqdi.
Aşağıdakı
İQ testlərindən bir fraqmentdəki sualları cavablandırsaz,
öz intellekt göstəriciniz barədə təxmini təsəvvür əldə
edəcəksiz. Amma cavablara əvvəlcədən baxmamaqçün bir qədər
təmkin göstərməlisiniz.
1.
Növbəti hərfi yerinə qoyun: B , D, J, K, …
2.
Artıq sözü çıxarın: delfin, akula, skat, xəşəm, qızıl
balıq.
3.
Bu şəhərlərdən hansı İngiltərədə yerləşmir? Fidkrat, Dolnon,
Purliver, Zolqaq, Rofdsko.
4.
Spiritizm seansında medium Brejnevin, Qacarın, Evripid
aə Jdanovun ruhunu çağırıb, Gələn dəfə melium kimi çağıracaq
– Stalin, İbarrurini, Xruşşovu, yoxsa Mao Tszedunu?
5.
Çatışmayan rəqəmləri əlavə edin: 6, 9, 18, 21, 42, 45,
_ _
6.
Sıranı davam edən hərfi yazın: İki İ Dörd R Üç _
Cavablar:
1.
N hərfi. (Növbəti hərf iki hərfdən bir yazılır)
2.
Delfin – məməlilər sinfinə aiddir, yerdə qalanı balıqdı.
3.
Qlazqo – Şotlandiyada yerləşir. Qalan şəhərlər Kardiff,
London, Liverpul və Oksford.
4.
İbarruri. Verilən soyadların baş hərfləri əlifbada bir
hərf buraxmaq şərtilə növbələşir. B, Q, E, J-dən bir hərf
sonra İ gəlir.
5.
90 və 93. Rəqəmlər sırası növbəti rəqəmi ikiyə vurub üstünə
3 gəlməklə əmələ gəlib. Sonuncu rəqəmlər: 45x2=90, sonra
90+3=93
6.
Ç hərfi. İ birinci sözün ilk hərfidir, R ikinci sözün
üçüncü hərfidir, Ç üçüncü sözün ifadə etdiyi rəqəmdən
bir ədəd az olmalıdır.
Nəticə:
Əgər
üç dəqiqə ərzində üç suala cavab versəz, intellekt məsələsi
öz qaydasındadır. 5-6 sualı cavablandıran adamın intellekti
əlbəttə ki, orta səviyyədən yüksəkdi. Əgər cəmi bir suala
cavab vermisizsə, yaxud heç birinə cavab verə bilməmisizsə,
kefinizi pozmayın. Amerikalılardı da, şadlıqlarına şitlik
eləyirlər, bilmirlər başlarını nəylə qatsınlar…
Bu günlərdə
BP şirkətində işə düzələndə verilmiş testlərdən birini
mənə danışdılar. Məsələ belə idi: Guya düynanın axırıdır
və bir-neçə dəqiqədən sonra hər yeri alt-üst eləyən
tufan başlayacaq. Sizə bir maşın verilir. Siz bu maşınla
cəmi bir nəfəri özünüzlə götürə bilərsiz. Bir qoca qarı,
bir gözəl sevgili qız və çox yaxın qardaş kimi olan
dostunuzdan birini seçməlisiz. Qocalara hörmət eləyənlər
qarını, dostluğu üstün tutanlar dostunu, sevgini hər
şeydən ali sayanlar sevgilini seçir. Hərənin də öz pozisiyasının
izahı var. Amma məsələnin çox asan həlli varmış: Sükanı
dostuna verib yanında qarının oturdub tufandan xilas
eləyirsən. Özün isə sevginin ali hiss olub bütün tufanlara
qalib gələcəyini sübuta yetirməkçün sevgilinlə qalırsan…
Gülnarə Rəfiq
